Door Jan-Willem Wits, adviseur public affairs

“In overleg met gemeenten werken we aan vereenvoudiging en een basisniveau van aanvullende gemeentelijke (inkomens)regelingen, zodat je kan rondkomen ongeacht je postcode. Dit maakt voor mensen het aanbod en de aanvraag van regelingen overzichtelijker.” Dat schrijven D66, VVD en CDA in het coalitieakkoord dat op vrijdag 30 januari is gepresenteerd. Ook wil het nieuwe kabinet een vaste betaaldag in de maand voor alle overheidsregelingen. Er gaat jaarlijks 150 miljoen euro meer naar armoedebeleid.

“Het is tijd om aan de slag te gaan voor een beter Nederland”, luidt de eerste zin van het coalitieakkoord. Het document schetst de contouren die de drie partijen voor ogen hebben maar is geen ‘normaal’ regeerakkoord met vastomlijnde beleidsvoornemens. Het kabinet heeft geen meerderheid in de Tweede Kamer en zal naar verwachting rond deelthema’s met andere partijen akkoorden moeten sluiten om zo alsnog steun van een meerderheid in de Kamer te krijgen. Ook beoogde (extra) uitgaven en bezuinigingen kunnen daardoor nog gaan schuiven. Oppositieleider Jesse Klaver van GroenLinks-PvdA sprak daarom van een ‘openingsbod’.

Hervormingen

“Vanuit de noodzaak om tot een toekomstbestendige sociale zekerheid en zorg te komen, zijn hervormingen nodig die niet altijd voor iedereen direct een voelbare verbetering zijn”, aldus het coalitieakkoord. “Het is voor ons belangrijk dat niemand daarbij door het ijs zakt. Daarom zetten we ambitieus in om zoveel mogelijk mensen uit de armoede te halen of te voorkomen dat ze erin komen (..) We investeren in armoedebeleid en een effectieve aanpak en preventie van schulden. Ook komen we chronisch zieken tegemoet voor hun ziektekosten.”

Bestaanszekerheid

Het valt op dat in het coalitieakkoord het begrip ‘bestaanszekerheid’ ontbreekt dat bij de verkiezingen in 2023 nog een hoofdrol speelde, ook omdat het door NSC-leider Pieter Omtzigt weer in omloop was gebracht. Het kabinet lijkt meer in te zetten op activeren, participeren en preventie. Sommige critici vragen zich af of dat realistisch is, met name voor kwetsbare groepen zoals gehandicapten en langdurig werkelozen. Hoogleraar Monique Kremer van de Universiteit van Amsterdam spreekt over ‘aan de slag-optimisme’. “Hoewel het nu voor veel burgers beter gaat, is er nog altijd een grote groep kwetsbare mensen die slechts één life event verwijderd is van door de bodem zakken: flexwerkers die hun baan verliezen, ouderen die last krijgen van gezondheidsproblemen”, aldus Kremer. Ook de voorgenomen bezuinigingen op de zorg kunnen op de nodige kritiek rekenen.

Bewindspersonen

Bij de uitwerking en concretisering van het kabinetsbeleid spelen de nieuwe bewindspersonen natuurlijk een belangrijke rol. Ons eerste aanspreekpunt is Claudia van Bruggen (D66), vanaf 23 februari staatssecretaris van Justitie en Veiligheid met in haar portefeuille onder andere Rechtsbescherming. Van Bruggen is jurist en heeft onder andere voor Mesdag (een forensisch-psychiatrische zorgorganisatie), het Leger des Heils en het gevangeniswezen gewerkt. Op het departement van Sociale Zaken en Werkgelegenheid treden twee nieuwe ministers aan: Hans Vijlbrief (D66) en Thierry Aartsen (VVD) aan. Het is nog niet bekend wie van beiden zich over het armoede- en schuldenbeleid gaat ontfermen.

Kamerbrief

Alhoewel in het coalitieakkoord niet expliciet over de cbm-sector wordt gesproken, gaat Aegis graag in op de uitnodiging van het kabinet om samen met andere ketenpartijen te spreken over thema’s als armoedebeleid, schuldhulpverlening en de ondersteuning van mensen met een chronische beperking. Wij nemen aan dat de uitgebreide brief over de sector die het vorige kabinet in 2025 naar de Tweede Kamer stuurde nog steeds leidend zal zijn. Ook in de kennismakingsgesprekken die we de komende tijd met Kamerleden voeren, is de brief een belangrijk vertrekpunt. Bovendien stuurt Aegis een brief aan de vaste Kamercommissie SZW bij gelegenheid van het commissiedebat over armoede- en schuldenbeleid dat eind maart in de agenda staat.

Neem bij vragen of opmerkingen rondom politiek en lobby contact op met Jan-Willem Wits: jwits@aegis.nl of 06 131 621 36.

Door Jan-Willem Wits, adviseur public affairs

Het politieke handwerk is, kort door de bocht, het samenbrengen van feiten en argumenten om op basis daarvan vanuit een ideologisch kader een visie te ontwikkelen. Het vergaren van betrouwbare en relevante informatie is daarbij essentieel. Politici laten zich voeden door onder andere ambtelijke notities, (onafhankelijke) onderzoeken, technische briefings en berichten in de media. Ook lobbyisten kunnen een belangrijke rol spelen om feiten, argumenten en visies aan te reiken. Iedereen begrijpt dat daarbij eigen belangen meespelen. Maar liegen in de lobby is een doodzonde. Dan hoef je nooit meer terug te komen.

Eigen ogen

Ook een werkbezoek is een belangrijk instrument voor politici om met eigen ogen te zien hoe er in een bepaalde sector gewerkt wordt. Je kunt met mensen van de werkvloer spreken en vragen stellen naar de uitdagingen en problemen waarmee zij iedere dag te maken krijgen. Politici zullen met name geïnteresseerd zijn in de vraag hoe beleid zich vertaalt in de praktijk. Ook in het sociaal domein klinkt vaak de kritiek dat in Den Haag ontwikkelde beleidsregels, vaak met de beste bedoelingen, in de uitvoering niet werken of zelfs het tegenoverstelde bereiken van wat aanvankelijk beoogd werd. Het bekendste voorbeeld is misschien wel het toeslagenstelsel dat werd ontwikkeld om mensen met bijzondere noden extra steun te bieden, maatwerk dus. Inmiddels staat dit stelsel bekend als een van de grootste nachtmerries die de overheid ooit over tienduizenden burgers heeft uitgestort. Ik weet niet of we dat met meer werkbezoeken hadden kunnen voorkomen. Maar het had er misschien wel toe geleid dat in Den Haag eerder alarm was geslagen.

Vlieg op de muur

De beste werkbezoeken geven de deelnemer het gevoel dat zij of hij even echt een spreekwoordelijke ‘vlieg op de muur’ mag zijn en achter de schermen kan kijken van de dagelijkse praktijk. Dat heb ik zelf ervaren toen ik ter kennismaking met de CBM-sector een dag heb meegedraaid met twee jonge bewindvoerders. Tijdens het telefonische spreekuur kon ik meeluisteren met de gesprekken en was ik onder de indruk hoe professioneel dat ging: empathisch, geduldig maar ook door duidelijke grenzen te trekken wanneer dat nodig was. Ook voor die ene cliënt met verslavingsproblematiek die iedere week belde om meer geld te krijgen dan er op zijn rekening stond. Er was geen manager bij en ze spraken vrijuit over hun ervaringen. Werkbezoeken waarbij de gast een gepolijste rondleiding krijgt over de werkvloer, waar netjes gekamde werknemers achter opgeruimde bureaus beleefd de bezoeker(s) groeten waarna de gasten achter een gesloten deur in de directiekamer verdwijnen – dat wil je dus niet…

Deur

Aegis houdt voor bewindspersonen, Kamerleden, beleidsambtenaren en anderen altijd graag de deur open om eens langs te komen bij een bewindvoerderskantoor. Dat kunnen bewindvoerders natuurlijk ook op lokaal niveau doen met wethouders, gemeenteraadsleden en ambtenaren. Het is dan wel goed om na te denken over de vraag die vast zal komen: ‘Hoe kunnen we jullie helpen om beter jullie werk te doen?’ Dan is het zaak om iets te brengen waar zij vanuit hun eigen verantwoordelijkheid mee aan de slag kunnen. Dus niet tegen een gemeenteraadslid zeggen dat het uurtarief omhoog moet, maar wijzen op de moeite die het kost om bij de plaatselijke schuldhulpverlening gehoor te krijgen.

Praktijk

Blijf vooral dicht op de praktijk. Laat een gast eens zelf een aanvraag voor een bijstandsuitkering of bijzondere toeslag bij verschillende gemeenten invullen (‘zoek de tien verschillen’), proberen om bij de Belastingdienst iemand aan de lijn te krijgen of met een mentor meelopen bij een huisbezoek (natuurlijk altijd wel even nadenken over privacyaspecten). Ik weet zeker dat zulke werkbezoeken voor meer begrip en waardering voor ons vak zullen zorgen en gasten vooral ook onder de indruk zullen zijn van de manier waarop wij kwetsbare mensen helpen om het hoofd boven water te houden. Gewoon door te doen wat gedaan moet worden, met gedegen vakkennis en maatschappelijke gedrevenheid.

‘Horizontale’ werkbezoeken

Een andere vorm is wat ik maar even ‘horizontale’ werkbezoeken noem. De NVVK bracht onlangs een werkbezoek aan een rechtbank. Bij zo’n bezoek heb je een ander gesprek dan wanneer je voor individuele dossiers langskomt. Het leverde nuttige observaties en tips voor de leden op. En ook andere stakeholders vinden het altijd sympathiek wanneer je langskomt met de simpele vraag: ‘Hoe vinden jullie eigenlijk dat wij het doen?’

Hoe werkt Den Haag?

Bij een werkbezoek gaat het vaak om een Haagse politicus die het land intrekt. Aegis verkent mogelijkheden om het eens om te draaien. Bijvoorbeeld met een aanbod voor de leden Den Haag te bezoeken en te zien en horen hoe het nu eigenlijk werkt in de landelijke politiek. Wat doet een Kamerlid nou eigenlijk de hele dag? Waar halen beleidsambtenaren hun informatie op wanneer ze aan nieuwe wetgeving werken? Hoe werken lobbyisten en journalisten? En welke beelden bestaan er over bewindvoerders, mentoren en curatoren? Wordt vervolgd!

Neem bij vragen of opmerkingen rondom politiek en lobby contact op met Jan-Willem Wits: jwits@aegis.nl of 06 131 621 36.

Op de foto’s: Stella-regisseur Marleen (l) en -behandelaar Sandra (r).

Bron: de Belastingdienst

Ook het Stella-team (Belastingdienst) helpt mensen weer vooruit te kijken

Wellicht een herkenbaar beeld voor mensen: dat je tijdelijk minder te besteden hebt door een levensgebeurtenis, het huishoudboekje even niet op orde kunt krijgen of zelfs een schuld hebt bij een organisatie. Meestal kunnen mensen dit betrekkelijk ‘eenvoudig’ zelfstandig oplossen.

Maar wat gebeurt er met je als de schulden zorgen voor knellende financiële situaties? Word de huurachterstand bijvoorbeeld te hoog, dan kan zelfs een acute uithuisplaatsing dreigen. “Mensen belanden dan vaak in een overlevingsmodus. Wij zien dat aan de steeds grotere betalingsachterstanden die zij bij de Belastingdienst hebben”, vertelt Stella-behandelaar Sandra. Zij werkt met ruim 25 collega’s in het Stella-team van de Belastingdienst.

Daadkracht bij knellende situaties

Het Stella-team wil mensen met individuele ondersteuning een nieuw perspectief bieden. “We behandelen casussen van mensen met complexe schulden bij de Belastingdienst, soms met een belastingachterstand van zo’n 40.000 euro, omdat zij bijvoorbeeld jarenlang geen aangifte hebben gedaan. Tel daar de andere schulden nog eens bij op, zoals bij het CAK, de SVB, de zorgverzekeraar of bij particuliere webshops”, vertelt Stella-regisseur Marleen. Zij begeleidt de werkprocessen voor het Stella-team. “Met daadkracht kunnen we gezamenlijk deze knellende situaties bij mensen oplossen. Daarom ben ik blij dat onder andere sociaal raadslieden, bewindvoerders en budgetcoaches ons goed weten te vinden voor mensen met een belastingachterstand.”

Werkwijze Stella-team

De doorlooptijd voor het behandelen van een Stella-casus varieert. Samenwerking en maatwerk staan voor het team voorop. Sandra bekijkt bij de start altijd de beschikbare ruimte binnen de wet- en regelgeving. “Hebben mensen bijvoorbeeld een verwijtbare schuld of niet? En in hoeverre komen zij in aanmerking voor een kwijtschelding van verzuimboetes of voor een speciale betalingsregeling? Als vast contactpersoon bespreek ik in alle rust hoe mensen aangiftes uit vorige jaren kunnen doen. Na alle definitieve aanslagen start vaak het overleg met de afdeling invordering binnen Stella voor een passende oplossing binnen de Belastingdienst. Dat is bijvoorbeeld een betalingsregeling op maat, daarna kunnen mensen hun leven opnieuw oppakken en vooruit kijken. Het geeft mij veel voldoening als je ziet dat mensen deze kans met beide handen aangrijpen”, legt Sandra uit.

Mensen eerder in beeld

Medewerkers van het Stella-team merken dat mensen zich dikwijls schamen voor hun situatie. Zij melden zich pas bij een wijkteam of sociaal raadslid als zij financieel met de rug tegen de muur staan. Marleen: “We horen het binnen het Stella-team dagelijks: de financiën werden onoverzichtelijk of jaren niet bijgehouden na het overlijden van een partner, een echtscheiding, het verliezen van een betaalde baan of door grote onvoorziene uitgaven. Dit kan iedereen overkomen, maar zonder vangnet kunnen óók de financiële gevolgen enorm zijn. Mensen raken in paniek en stellen acties uit. Maar durf die drempel voor hulp te nemen.”

“Net zoals gemeenten, energieleveranciers, woningcorporaties, banken en zorgverzekeraars zetten wij in op vroegsignalering. We helpen mensen graag vóórdat hun financiële problemen zich opstapelen. Daarom nemen we ook zélf contact op met mensen als we zien dat zij over meerdere jaren geen belastingaangifte hebben gedaan. Door te bellen of een contactkaartje te sturen, krijg je mensen met betalingsachterstanden eerder in beeld. Op zo’n moment ervaren we de voordelen van zowel maatwerk en korte lijnen binnen het Stella-team als een goede samenwerking met alle partners”, schetst Marleen de voor het team ideale werkwijze.

Ook een Stella-casus aanmelden? Mail naar stella.maatschappelijk.dienstverleners@belastingdienst.nl. Voorwaarde is dat een burger zelf actief meewerkt aan een mogelijke oplossing. Lees hier meer over Stella.

Aegis ziet dat mensen die onder bewind staan soms voertuigen verwerven en/of op hun naam registeren bij de RDW, zonder dat de bewindvoerder daarvan op de hoogte is noch daarvoor toestemming heeft gegeven. De RDW heeft vooralsnog geen juridische grondslag om dit louter op basis van het feit dat iemand onder een beschermingsbewind valt te weigeren. In een brief aan het ministerie van Infrastuctuur en Waterstaat heeft Aegis hier aandacht voor gevraagd.

Het is mogelijk dat een bewindvoerder toestemming geeft aan een onder bewind gestelde om een voertuig te behouden of te verwerven, bijvoorbeeld omdat dit nodig is voor werk. Hetzelfde geldt voor het ten naam stellen van een voertuig bij de RDW. Het probleem is dat het ook voorkomt dat een bewindvoerder niet is betrokken bij het verwerven van een voertuig en/of het ten naam stellen van een voertuig. Dat kan tot schade leiden, bijvoorbeeld wanneer er geen financiële middelen zijn om motorrijtuigenbelasting, verzekeringspremies of andere uitgaven te betalen. Het beschermingsbewind is juist bedoeld om zulke situaties te voorkomen.

Katvanger

Daarnaast signaleert Aegis dat soms bij onder bewind gestelden meerdere voertuigen geregistreerd staan (soms tot wel twintig) en/of er met grote regelmaat mutaties van voertuigen en kentekens plaatsvinden. Dan ontstaat al snel het vermoeden dat er sprake is van een zogeheten ‘katvanger’ constructie. Dergelijk misbruik van kwetsbare mensen willen we natuurlijk al helemaal voorkomen.

RDW

In een gesprek met Aegis gaf de RDW aan het beeld te herkennen en het als een (maatschappelijk) ongewenste situatie te beschouwen. Alleen ontbreekt nu de juridische grondslag om als RDW een aanvraag voor een ten naam stelling te weigeren op het enkele feit dat iemand onder een beschermingsbewind valt. Bovendien heeft de RDW geen toegang tot het Centraal curatele- en bewindregister. Zelfs wanneer een bewindvoerder zich bij de RDW zou melden en de uitspraak van de rechter kan overleggen, ontbreekt een juridische titel om een aanvraag te weigeren. Deze situatie leidt bij de RDW tot een toename van het aantal vragen bij het klant- en contactcentrum over dit onderwerp.

Evident

Wat Aegis betreft is het evident dat een beschermingsbewind niet valt te rijmen met een zelfstandige aanvraag van een ten naamstelling van een voertuig door iemand die onder bewind staat, zonder de expliciete toestemming van de bewindvoerder. Dat wij willen voorkomen dat mensen onder bewind het slachtoffer worden van ‘katvanger’-praktijken spreekt al helemaal voor zich..

Rechter

Idealiter zouden wij zien dat de rechter bij het instellen van een beschermingsbewind en de benoeming van een bewindvoerder óók kan aangeven dat de onder bewind gestelde niet gemachtigd is om zonder toestemming van de bewindvoerder zelfstandig voertuigen ten naam te stellen bij de RDW. Daarnaast zou de RDW door de rechtbank actief moeten worden geïnformeerd over dit besluit en/of zou de RDW toegang moeten hebben tot het Centraal curatele- en bewindregister.

Neem bij vragen of opmerkingen rondom politiek en lobby contact op met Jan-Willem Wits: jwits@aegis.nl of 06 131 621 36.