Algemeen
Convenanten
Schulden
Zelfredzaamheid
03 augustus 2026
‘No taxation without representation’, was de slogan waarmee de Amerikaanse kolonisten in opstand kwamen tegen de Britse overheid. Vanuit Londen werd een belastingverhoging aangekondigd zonder dat de kolonisten een stem in het Britse parlement hadden. Het vormde het startschot voor de stichting van de onafhankelijke Verenigde Staten van Amerika, waarvan dit jaar het 250-jarig bestaan wordt gevierd. Het is nog steeds een belangrijk principe in een democratische rechtsstaat: ook in Nederland mag de overheid belasting heffen maar alleen met instemming van onze vertegenwoordigers in de Tweede en Eerste Kamer.
Lichtzinnig
Helemaal vreemd is het daarom niet dat gemeenten al jarenlang klagen over het feit dat zij vaak opdraaien voor de kosten van een schuldenbewind zonder dat zij daar inhoudelijk iets over te zeggen hebben. Volgens de gemeenten stemmen rechters veel te lichtzinnig in met een verzoek om een bewind en betalen gemeenten zich daarom onnodig blauw aan bewindvoerderskosten die soms de helft van de voorziening voor de bijzondere bijstand zouden opslokken.
Adviesrecht
Er werd weliswaar een adviesrecht voor gemeenten ingevoerd, maar dat advies kon pas bij de rechter worden ingebracht nadat er al een besluit over het bewind was genomen. Mosterd na de maaltijd, vinden veel gemeenten. Daarom bepleiten zij dat de rechter het gemeentelijk advies bij haar of zijn besluitvorming betrekt, met name wanneer er volgens een gemeente een beter (lees: goedkoper) alternatief is. Ook zouden gemeenten iets moeten kunnen vinden van de kwaliteitseisen die aan een bewindvoerder worden gesteld en wie met het bewind aan de slag gaat. Het is toch raar, aldus de gemeenten, dat zij (eind)verantwoordelijk zijn voor de lokale schuldhulpverlening, maar over de invulling van een schuldenbewind niets te zeggen zouden hebben. No taxation without representation!
Onafhankelijk
Binnenkort komt het kabinet met een evaluatie van dat adviesrecht. De kans dat het verlanglijstje van de gemeenten volledig wordt verzilverd, lijkt behoorlijk klein. Gelijk hebben en gelijk krijgen, zijn in politiek Den Haag nu eenmaal twee totaal verschillende dingen. Het belangrijkste bezwaar tegen de op zich begrijpelijke redenering van de gemeenten is dat een rechter in ons land onafhankelijk is en zich al helemaal niet druk hoeft te maken om eventuele gemeentelijke geldzorgen. De suggestie dat rechters te luchtig met een besluit over een bewind zouden omspringen, vonden de rechters bovendien een misplaatst verwijt. Gemeenten mogen best wat vinden maar of een beschermingsbewind nodig is, is een autonoom besluit van iedere kantonrechter. Punt.
Doorlooptijd
Die eigen positie van de Rechtspraak kwam ook naar voren rond het voornemen van het kabinet om de looptijd van een schuldenbewind te verkorten van vijf tot drie jaar, mogelijk mede bedoeld om de gemeentelijke kassa wat verlichting te bieden. Dat is gestuit op een stevig ‘nee’ van de Rechtspraak. Rechters bepalen zelf wel hoelang een schuldenbewind duurt. Bovendien blijkt in de praktijk dat je dan vaak op die vijf jaar uitkomt, ook omdat de deur naar gemeentelijke schuldhulpverlening als vervolg op een schuldenbewind soms behoorlijk klemt. De invoering van het ‘schuldenbewind’ in 2014 is er juist gekomen omdat mensen soms niet bij de gemeente terecht konden, bijvoorbeeld omdat er geen sprake was van een stabiele financiële situatie.
Eindregie
De rol van de onafhankelijke rechter binnen het bestaande stelsel laat zich lastig, of eigenlijk gewoon niet, rijmen met de ambities van gemeenten om de eindregie in handen te krijgen. Dan moet het hele stelsel op de schop. Daar is best iets voor te zeggen, want ook veel bewindvoerders hebben dubbele gevoelens bij schuldenbewinden die alléén gebaseerd zijn op problematische schulden. Maar het kabinet lijkt daar nog helemaal niet aan toe.
Loopgraven
We doen er daarom beter aan om de loopgraven uit het verleden te verlaten. De convenanten tussen gemeenten en bewindvoerders hebben al behoorlijk veel verbetering gebracht in de onderlinge verhoudingen, al zijn daar ook de nodige kanttekeningen bij te zetten (vooral wanneer iedere gemeente opnieuw het wiel wil uitvinden met net weer een ander convenant dan bij de buren).
Herijking
Aegis zou een volgende stap willen zetten met een herijking van het schuldenbewind door samen met gemeenten op te trekken. Daarover voeren we nu verkennende gesprekken. Wij hopen dat we zo de kwaliteit van schuldenbewind en schuldhulpverlening naar een hoger niveau kunnen tillen met hetzelfde doel voor ogen: de schulden van een cliënt oplossen en de zelfredzaamheid bevorderen zodat iemand niet terugvalt in oud gedrag. Daarvoor zijn wederzijds vertrouwen, transparantie en respect voor ieders (professionele) rol onmisbaar. Zo kunnen we deur van het gespannen verleden in de relatie tussen gemeenten en bewindvoerders echt achter ons dichttrekken. Dat wordt de hoogste tijd.
Neem bij vragen of opmerkingen rondom politiek en lobby contact op met Jan-Willem Wits: jwits@aegis.nl of 06 131 621 36.
