Algemeen
Schulden
Zelfredzaamheid
06 juli 2026
Joyce kon de paniek in haar stem nauwelijks verbergen toen zij belde naar het telefonisch spreekuur van haar bewindvoerder, waar ik een dagje meeliep. Er lagen twee aanmaningen: een belastingaanslag en een boete omdat ze net iets te veel gedronken had en toch in de auto was gestapt. Bij beide liep de deadline deze week af. Wanneer er niet betaald werd, zou een verhoging volgen. “Je hebt te weinig reserve om ze allebei te betalen”, meldde de bewindvoerder, “En we kunnen ook niet alvast een voorschot nemen op het vakantiegeld.” Joyce hing gelaten op.
Bijstand
Joyce zit net als haar moeder al haar hele leven in de bijstand, vertelde de bewindvoerder na het verdrietige telefoontje. Ze heeft een lichte verstandelijke beperking waardoor ze niet altijd de consequenties van haar eigen handelen kan overzien. Joyce kreeg te maken met ernstig huiselijk geweld door de man met wie ze twee kinderen had. Hij verdween daarvoor een jaar in de gevangenis. Kort na zijn detentie kwam de bewindvoerder Joyce toevallig op straat tegen en zag dat zij opnieuw zwanger was. Van haar gewelddadige ex, vertelde Joyce met enige schaamte… Dan kan je er gewoon op wachten totdat de bom opnieuw ontploft, dacht de bewindvoerder. Het levensverhaal van Joyce zit zo vol verkeerde afslagen. En soms heeft ze gewoon stomme pech.
Nachtmerrie
Voor mensen zoals Joyce is de recent aangekondigde verhoging van de verkeersboetes een nachtmerrie. Een deskundige legde eens aan de Tweede Kamer uit dat de eerste verhoging van een boete heel effectief is. Mensen zijn vergeten te betalen of schrikken zich rot van de dubbele kosten. Maar de tweede verhoging heeft nauwelijks effect. Omdat die verdrievoudigde boete in de meeste gevallen terecht komt bij mensen die de eerste al niet konden betalen.
Begroting
Instanties zoals de Raad voor de Rechtspraak, fracties in de Tweede Kamer en zelfs het CJIB wijzen erop dat de voorgenomen verhoging juist de financieel meest kwetsbare groepen kan raken en mensen in grote problemen kan brengen. Bovendien beginnen de hoge verkeersboetes steeds meer disproportioneel te worden in vergelijking met andere delicten, zoals diefstal en mishandeling. De minister houdt niettemin vast aan de verhoging. De reden? Anders lukt het niet om de begroting rond te krijgen. Door de inflatiecorrectie toe te passen, komen er naar verwachting nog enkele tientallen miljoenen extra binnen bovenop de 1 miljard die toch al in de kassa van het departement verdwijnt.
Boetebeleid
Het is niet de eerste keer dat er maatschappelijke kritiek komt op het boetebeleid van de overheid. Veel daklozen lopen bijvoorbeeld rond met stapels boetes voor zwartrijden in het openbaar vervoer. Natuurlijk betalen ze die niet. En dus worden om de zoveel tijd die boetes omgezet in een gevangenisstraf. “Als je mazzel hebt, krijg je een oproep in de winter. Dan ben je in ieder geval van straat als het kouder wordt”, vertelde een dakloze eens met een grote grijns.
Dikke bult
Het verhaal van Joyce past bij het beeld van een overheid die steeds vaker degene is die mensen financieel over de rand duwt, waarna diezelfde overheid met schuldhulpverlening aan de slag gaat om de problemen die ze zelf veroorzaakt heeft weer op te lossen. Natuurlijk kan je een boete voorkomen door je keurig aan de regels te houden. Maar ‘eigen schuld, dikke bult’ heeft daarmee niet altijd het laatste woord. Zeker als een boete steeds maar wordt verhoogd. Dan wordt het wrijven in een vlek die steeds groter wordt, zonder dat een begin van een oplossing in beeld komt.
Toeslagenaffaire
Regelmatig blijkt dat het heel lastig is om wet- en regelgeving te maken zonder dat er ergens een onbedoeld neveneffect opduikt. Neem de toeslagenaffaire. Dat was bedoeld om fraude tegen te gaan, veranderde in een meedogenloos monster en nu verschijnen er weer berichten in de krant dat mogelijk duizenden mensen onterecht zijn gecompenseerd voor schade die ze helemaal niet geleden hebben. Het is om hopeloos van te worden.
Bevoegdheid
Toch denk ik dat ongeacht ieders politieke overtuiging, er weinig mensen zijn die het prima vinden dat Joyce een steeds hogere boete krijgt. Idealiter zou er daarom iemand moeten zijn die zorgt voor maatwerk en in schrijnende gevallen op de stopknop kan drukken. Ik weet niet of het realistisch is, maar zouden wettelijk vertegenwoordigers daarin geen rol kunnen spelen? Wij weten als geen ander hoe iemands financiële situatie is en of er sprake is van roekeloosheid of van overmacht. Is een beschermingsbewind niet bedoeld om mensen te beschermen, tegen zichzelf maar misschien soms ook tegen een onrechtvaardige overheid? Zou een bewindvoerder niet een soort discretionaire bevoegdheid kunnen krijgen om een spaak in de wielen te steken van een doordenderende overheid die meer schade veroorzaakt dan ooit de bedoeling van de wetgever is geweest? We zullen daarvoor altijd verantwoording moeten afleggen aan de onafhankelijke kantonrechter, maar ik gun het mensen zoals Joyce dat een genadige bewindvoerder in de toekomst kan zeggen: “Aan die boete kan ik niets veranderen. Ik ga er wel voor zorgen dat die verhogingen worden stopgezet.”
Neem bij vragen of opmerkingen rondom politiek en lobby contact op met Jan-Willem Wits: jwits@aegis.nl of 06 131 621 36.
