Door Jan-Willem Wits, adviseur public affairs
Het politieke handwerk is, kort door de bocht, het samenbrengen van feiten en argumenten om op basis daarvan vanuit een ideologisch kader een visie te ontwikkelen. Het vergaren van betrouwbare en relevante informatie is daarbij essentieel. Politici laten zich voeden door onder andere ambtelijke notities, (onafhankelijke) onderzoeken, technische briefings en berichten in de media. Ook lobbyisten kunnen een belangrijke rol spelen om feiten, argumenten en visies aan te reiken. Iedereen begrijpt dat daarbij eigen belangen meespelen. Maar liegen in de lobby is een doodzonde. Dan hoef je nooit meer terug te komen.
Eigen ogen
Ook een werkbezoek is een belangrijk instrument voor politici om met eigen ogen te zien hoe er in een bepaalde sector gewerkt wordt. Je kunt met mensen van de werkvloer spreken en vragen stellen naar de uitdagingen en problemen waarmee zij iedere dag te maken krijgen. Politici zullen met name geïnteresseerd zijn in de vraag hoe beleid zich vertaalt in de praktijk. Ook in het sociaal domein klinkt vaak de kritiek dat in Den Haag ontwikkelde beleidsregels, vaak met de beste bedoelingen, in de uitvoering niet werken of zelfs het tegenoverstelde bereiken van wat aanvankelijk beoogd werd. Het bekendste voorbeeld is misschien wel het toeslagenstelsel dat werd ontwikkeld om mensen met bijzondere noden extra steun te bieden, maatwerk dus. Inmiddels staat dit stelsel bekend als een van de grootste nachtmerries die de overheid ooit over tienduizenden burgers heeft uitgestort. Ik weet niet of we dat met meer werkbezoeken hadden kunnen voorkomen. Maar het had er misschien wel toe geleid dat in Den Haag eerder alarm was geslagen.
Vlieg op de muur
De beste werkbezoeken geven de deelnemer het gevoel dat zij of hij even echt een spreekwoordelijke ‘vlieg op de muur’ mag zijn en achter de schermen kan kijken van de dagelijkse praktijk. Dat heb ik zelf ervaren toen ik ter kennismaking met de CBM-sector een dag heb meegedraaid met twee jonge bewindvoerders. Tijdens het telefonische spreekuur kon ik meeluisteren met de gesprekken en was ik onder de indruk hoe professioneel dat ging: empathisch, geduldig maar ook door duidelijke grenzen te trekken wanneer dat nodig was. Ook voor die ene cliënt met verslavingsproblematiek die iedere week belde om meer geld te krijgen dan er op zijn rekening stond. Er was geen manager bij en ze spraken vrijuit over hun ervaringen. Werkbezoeken waarbij de gast een gepolijste rondleiding krijgt over de werkvloer, waar netjes gekamde werknemers achter opgeruimde bureaus beleefd de bezoeker(s) groeten waarna de gasten achter een gesloten deur in de directiekamer verdwijnen – dat wil je dus niet…
Deur
Aegis houdt voor bewindspersonen, Kamerleden, beleidsambtenaren en anderen altijd graag de deur open om eens langs te komen bij een bewindvoerderskantoor. Dat kunnen bewindvoerders natuurlijk ook op lokaal niveau doen met wethouders, gemeenteraadsleden en ambtenaren. Het is dan wel goed om na te denken over de vraag die vast zal komen: ‘Hoe kunnen we jullie helpen om beter jullie werk te doen?’ Dan is het zaak om iets te brengen waar zij vanuit hun eigen verantwoordelijkheid mee aan de slag kunnen. Dus niet tegen een gemeenteraadslid zeggen dat het uurtarief omhoog moet, maar wijzen op de moeite die het kost om bij de plaatselijke schuldhulpverlening gehoor te krijgen.
Praktijk
Blijf vooral dicht op de praktijk. Laat een gast eens zelf een aanvraag voor een bijstandsuitkering of bijzondere toeslag bij verschillende gemeenten invullen (‘zoek de tien verschillen’), proberen om bij de Belastingdienst iemand aan de lijn te krijgen of met een mentor meelopen bij een huisbezoek (natuurlijk altijd wel even nadenken over privacyaspecten). Ik weet zeker dat zulke werkbezoeken voor meer begrip en waardering voor ons vak zullen zorgen en gasten vooral ook onder de indruk zullen zijn van de manier waarop wij kwetsbare mensen helpen om het hoofd boven water te houden. Gewoon door te doen wat gedaan moet worden, met gedegen vakkennis en maatschappelijke gedrevenheid.
‘Horizontale’ werkbezoeken
Een andere vorm is wat ik maar even ‘horizontale’ werkbezoeken noem. De NVVK bracht onlangs een werkbezoek aan een rechtbank. Bij zo’n bezoek heb je een ander gesprek dan wanneer je voor individuele dossiers langskomt. Het leverde nuttige observaties en tips voor de leden op. En ook andere stakeholders vinden het altijd sympathiek wanneer je langskomt met de simpele vraag: ‘Hoe vinden jullie eigenlijk dat wij het doen?’
Hoe werkt Den Haag?
Bij een werkbezoek gaat het vaak om een Haagse politicus die het land intrekt. Aegis verkent mogelijkheden om het eens om te draaien. Bijvoorbeeld met een aanbod voor de leden Den Haag te bezoeken en te zien en horen hoe het nu eigenlijk werkt in de landelijke politiek. Wat doet een Kamerlid nou eigenlijk de hele dag? Waar halen beleidsambtenaren hun informatie op wanneer ze aan nieuwe wetgeving werken? Hoe werken lobbyisten en journalisten? En welke beelden bestaan er over bewindvoerders, mentoren en curatoren? Wordt vervolgd!
Neem bij vragen of opmerkingen rondom politiek en lobby contact op met Jan-Willem Wits: jwits@aegis.nl of 06 131 621 36.
