Algemeen
30 maart 2026
Door Jan-Willem Wits, adviseur public affairs
“Hoe vaak worden bewindvoerders vanwege fraude ontslagen?” Het is een vraag die journalisten vaak stellen als er een bewindvoerder tegen de lamp loopt. Tot voor kort konden we eigenlijk alleen maar een optelsom maken van ontslagen die we al dan niet via de media kenden.
Journalisten die met de Rechtspraak belden, kregen tot voor kort evenmin een helder beeld. Het toezicht op bewindvoerders door de rechtbank is “goed op orde”, zei een woordvoerder anderhalf jaar geleden in antwoord op vragen van een journalist van de Volkskrant. Maar over hoeveel fraudegevallen we het dan per jaar hebben, kon ze niet zeggen, want dat werd niet bijgehouden. Het ontlokte de journalist als reactie: “Hoe weet de rechtbank dat het toezicht goed is, als zij al niet bijhoudt hoeveel ‘foute’ bewindvoerders zijn ontdekt en hoe hun fouten aan het licht komen?”
Landelijke cijfers
Gelukkig hebben we sinds kort wel wat meer landelijke cijfers. In 2024 zijn vijf uitvoerders geregistreerd vanwege fraude en/of niet functioneren, meldde De Rechtspraak. Dat bevestigt ons beeld dat het gelukkig een relatief zeldzaam verschijnsel is, hoe ontzettend verdrietig en ingrijpend het ook is voor iemand die toch slachtoffer wordt van een ‘foute’ bewindvoerder.
Reputatieschade
Zeker omdat fraude door bewindvoerders voor grote reputatieschade voor de sector zorgt, hebben wij als brancheorganisatie veel belang bij een objectief en onafhankelijk beeld wat er misgaat en door wie. Wanneer wij zeggen dat het allemaal best meevalt zonder dat door feiten te kunnen staven, zullen veel journalisten denken: ‘Logisch, die proberen hun straatje schoon te poetsen’.
Objectief
“Discussies in de politiek en de media zouden moeten gaan over visies, niet over feiten”, heb ik eens van een hoogleraar geleerd. Ook in onze eigen sector lopen we regelmatig aan tegen een tekort aan objectieve en onafhankelijke data. Uit gemeenteland klonk de afgelopen jaren vaak de klacht dat de kosten voor schuldenbewinden die gemeenten uit de bijzondere bijstand moesten betalen explosief toenamen, al dan niet omdat ‘gewiekste’ bewindvoerders een relatieve dure beschermingsmaatregel van de rechtbank los wisten te peuteren terwijl goedkopere interventies door gemeentes zelf, zoals budgetbeheer, vaak zouden volstaan.
‘Uitgestelde’ toestandenbewinden
De cijfers laten een ander beeld zien. Het aantal schuldenbewinden loopt terug. Slechts twintig procent van alle beschermingsbewinden is bovendien een schuldenbewind. Ook denken wij dat veel schuldenbewinden eigenlijk gewoon ‘uitgestelde’ toestandenbewinden zijn waarbij problematische schulden een extra element, maar niet een zelfstandige reden voor een bewind vormen. Wanneer de schulden zijn opgelost, is de kans groot dat een rechter het beschermingsbewind door laat lopen maar dan op een andere grondslag. Alleen weten we nu nog niet hoe vaak dat feitelijk ook gebeurt.
Digitalisering
Nu de rechtspraak steeds verder gaat op de weg van digitalisering ontstaat een waardevolle databank die iedereen verder kan helpen. Wat is de gemiddelde looptijd van een CBM-maatregel en zitten er verschillen tussen de C, de B en de M? Zien we trends terug in de cijfers, bijvoorbeeld dat steeds meer jongeren een wettelijk vertegenwoordiger krijgen (of juist niet)? Hoe zit het met de vrouw-man verhouding? Hoe vaak worden familiaire bewindvoerders ontslagen omdat het werk onder de maat is of er vermoedens zijn van fraude?
Versnipperd
Die informatie is er natuurlijk, maar versnipperd of verborgen. Alle puzzelstukjes bij elkaar leggen, is in de praktijk nog behoorlijk lastig. Ook in onze contacten met ambtenaren, politici en andere stakeholders zou het enorm helpen wanneer we makkelijk toegang hebben tot alle data die voor de sector relevant zijn en we ook beleidsvragen beter onderbouwd kunnen beantwoorden. Een goed gesprek over onze sector én over onze cliënten begint bij de feiten.
Neem bij vragen of opmerkingen rondom politiek en lobby contact op met Jan-Willem Wits: jwits@aegis.nl of 06 131 621 36.
